Past de Mens Nog Wel in het Systeem?
Wat ADHD ons misschien probeert te vertellen
🕒 Leestijd: ± 7 minuten
Disclaimer: Dit artikel is een filosofische en verkennende hypothese. Het is geen medische diagnose of wetenschappelijke conclusie, maar een uitnodiging om anders te kijken naar de relatie tussen mens, omgeving en samenleving.
Waarom lopen zoveel mensen vast?
Steeds meer mensen ervaren stress.
Burn-out.
Overprikkeling.
Concentratieproblemen.
Vermoeidheid.
Een gevoel van leegte.
Een gevoel dat ze voortdurend achter de feiten aanlopen.
Opvallend genoeg zien we dit niet alleen bij mensen met een ADHD-diagnose.
Ook hoogbegaafden.
HSP's.
Creatieven.
Ondernemers.
Studenten.
Werknemers.
Zelfs mensen die volgens de buitenwereld succesvol zijn.
Steeds meer mensen lijken moeite te hebben om hun plek te vinden in een wereld die steeds sneller, drukker en complexer wordt.
Misschien moeten we daarom een andere vraag stellen.
Niet:
Wat is er mis met deze mensen?
Maar:
Wat als er iets wringt tussen mens en systeem?
De vis en de boom
Er bestaat een bekende uitspraak die vaak aan Einstein wordt toegeschreven:
Iedereen is een genie.
Maar als je een vis beoordeelt op zijn vermogen om in een boom te klimmen, zal hij zijn hele leven denken dat hij dom is.
Of Einstein dit werkelijk heeft gezegd, weten we niet.
Maar de metafoor raakt iets belangrijks.
Wanneer we één norm gebruiken om iedereen te beoordelen, ontstaat onvermijdelijk het idee dat sommige mensen tekortschieten.
Misschien ligt het probleem echter niet bij de vis.
Misschien ligt het probleem bij de test.
De wereld van standaardisatie
Onze maatschappij is grotendeels gebouwd op standaardisatie.
Het onderwijs.
Het werk.
De beoordeling van prestaties.
De manier waarop succes wordt gemeten.
Dat heeft veel gebracht.
Structuur.
Efficiëntie.
Voorspelbaarheid.
Maar tegelijkertijd ontstaat er een risico.
Wanneer systemen te dominant worden, kunnen mensen zich steeds meer aanpassen aan het systeem, in plaats van andersom.
Dan wordt diversiteit langzaam een probleem dat opgelost moet worden.
In plaats van een kwaliteit die benut kan worden.
De orchidee en de paardenbloem
Binnen de ontwikkelingspsychologie wordt soms gesproken over de orchidee en de paardenbloem.
De paardenbloem groeit bijna overal.
Wind.
Regen.
Slechte grond.
Toch blijft zij overeind.
De orchidee is gevoeliger.
Niet zwakker.
Maar gevoeliger.
Zij heeft meer specifieke omstandigheden nodig om volledig tot bloei te komen.
Wanneer die omstandigheden ontbreken, lijkt zij kwetsbaar.
Wanneer die omstandigheden aanwezig zijn, kan zij uitzonderlijk floreren.
Misschien zijn mensen niet zo verschillend.
Sommigen functioneren redelijk goed onder bijna alle omstandigheden.
Anderen reageren gevoeliger op hun omgeving.
Niet omdat er iets mis met hen is.
Maar omdat hun systeem subtieler reageert op wat er om hen heen gebeurt.
De kanarie in de kolenmijn
Vroeger namen mijnwerkers een kanarie mee de mijn in.
Niet omdat de kanarie zwak was.
Maar omdat hij gevoeliger was voor veranderingen in de luchtkwaliteit.
Wanneer de kanarie signalen gaf, wist men dat er iets in de omgeving veranderde.
Misschien vervullen sommige mensen vandaag een vergelijkbare rol.
Mensen die sneller overprikkeld raken.
Mensen die moeite hebben met eindeloze bureaucratie.
Mensen die vastlopen in betekenisloos werk.
Mensen die niet passen binnen starre structuren.
Misschien vertellen zij ons niet alleen iets over zichzelf.
Misschien vertellen zij ons ook iets over de omgeving waarin wij allemaal leven.
Een samenleving van voortdurende prikkels
Onze hersenen zijn niet geëvolueerd voor:
- honderden meldingen per dag
- constante bereikbaarheid
- sociale media
- eindeloze informatiestromen
- voortdurende vergelijking met anderen
Toch zijn dit inmiddels normale onderdelen van het dagelijks leven geworden.
Steeds meer mensen ervaren daardoor een zenuwstelsel dat nauwelijks nog rust krijgt.
Niet omdat zij zwak zijn.
Maar omdat het systeem voortdurend om hun aandacht vraagt.
Wanneer succes betekenis verliest
Veel mensen werken harder dan ooit.
En toch voelen sommigen zich leger dan ooit.
Dat lijkt een paradox.
Maar misschien zoeken mensen niet alleen naar inkomen.
Misschien zoeken zij ook naar:
- betekenis
- verbinding
- autonomie
- groei
- een gevoel van bijdragen
Wanneer deze elementen ontbreken, ontstaat er vaak een gevoel van vervreemding.
Alsof iemand wel functioneert, maar niet werkelijk leeft.
Neurodiversiteit als kracht
Misschien zijn verschillen tussen mensen geen defecten die gerepareerd moeten worden.
Misschien vormen zij een noodzakelijke diversiteit binnen de samenleving.
De analytische denker.
De creatieve vernieuwer.
De gevoelsmens.
De visionair.
De bouwer.
De onderzoeker.
Een gezonde samenleving heeft ze allemaal nodig.
Net zoals een ecosysteem niet kan bestaan uit slechts één soort plant.
Een ongemakkelijke vraag
Wat als veel van de problemen die we tegenwoordig zien niet uitsluitend in individuen ontstaan?
Wat als ze mede voortkomen uit een mismatch tussen menselijke natuur en maatschappelijke structuren?
Dat betekent niet dat systemen verkeerd zijn.
Maar misschien betekent het wel dat systemen regelmatig opnieuw bekeken moeten worden.
Niet alleen vanuit efficiëntie.
Maar ook vanuit menselijkheid.
Een hypothese voor de toekomst
Misschien ligt de uitdaging van deze tijd niet in het veranderen van mensen.
Misschien ligt zij in het beter begrijpen van de relatie tussen mens en omgeving.
Want wanneer een vis niet in een boom kan klimmen, betekent dat niet automatisch dat er iets mis is met de vis.
Misschien betekent het dat we opnieuw moeten kijken naar de boom.
Wordt vervolgd...
In het volgende artikel zoomen we verder in op één specifieke casus:
ADHD: Stoornis of Aanpassing?
Een verkenning van neurodiversiteit, stress, het zenuwstelsel en de vraag of ADHD misschien meer vertelt over onze omgeving dan we denken.
AI en de Toekomst van Menselijke Intelligentie
Een hypothese over mens-zijn in een kunstmatige wereld
Centrale vraag:
Wat blijft er over als AI steeds beter wordt in denken?
.
Past de Mens Nog Wel in het Systeem?
Wat ADHD ons misschien probeert te vertellen
Nu verschuift de vraag.
ADHD: Stoornis of Aanpassing?
Een hypothese over neurodiversiteit
Nu zoom je nog verder in.