ADHD: Stoornis of Aanpassing?

Een hypothese over neurodiversiteit

🕒 Leestijd: ± 8 minuten

Disclaimer: Dit artikel is een filosofische en educatieve verkenning. ADHD is een erkende neurobiologische aandoening binnen de reguliere gezondheidszorg. Dit artikel pretendeert niet die wetenschap te vervangen, maar onderzoekt aanvullende perspectieven op de relatie tussen brein, zenuwstelsel, omgeving en menselijk functioneren.

Wat als de vraag niet volledig is?

Wanneer iemand de diagnose ADHD krijgt, ontstaat vaak een logisch uitgangspunt:

Er is iets in het brein dat anders werkt.

Daar is veel wetenschappelijk bewijs voor.

Onderzoek laat zien dat mensen met ADHD verschillen kunnen vertonen in aandacht, impulscontrole, motivatie, dopaminehuishouding en executieve functies.

Maar misschien is er nog een tweede vraag mogelijk.

Niet:

Wat is er mis met dit brein?

Maar:

Waarvoor is dit brein misschien juist ontworpen?

Het ADHD-brein

ADHD wordt vaak geassocieerd met:

• afleidbaarheid
• impulsiviteit
• moeite met planning
• uitstelgedrag
• concentratieproblemen

Maar dezelfde mensen beschrijven vaak ook:

• creativiteit
• nieuwsgierigheid
• sterke intuïtie
• ondernemerschap
• innovatie
• hyperfocus

Dat maakt ADHD interessant.

Want dezelfde eigenschap die in de ene omgeving als probleem wordt ervaren, kan in een andere omgeving juist een kracht zijn.

Dopamine en motivatie

Veel onderzoek wijst op een andere regulatie van dopamine binnen het ADHD-brein.

Dopamine wordt vaak gezien als het "beloningssysteem" van de hersenen.

Maar misschien is motivatie een betere beschrijving.

Wanneer iets interessant, betekenisvol of uitdagend is, lijkt het ADHD-brein vaak moeiteloos grote hoeveelheden energie te mobiliseren.

Wanneer iets betekenisloos voelt, gebeurt soms precies het tegenovergestelde.

Dat roept een interessante vraag op.

Is het probleem altijd aandacht?

Of soms ook betrokkenheid?

Van aandachtstekort naar aandachtsrichting

Misschien heeft ADHD niet altijd te maken met een tekort aan aandacht.

Misschien gaat het soms over de richting van aandacht.

Veel mensen met ADHD kunnen urenlang volledig opgaan in een onderwerp dat hen fascineert.

Hyperfocus laat zien dat aandacht aanwezig is.

De vraag is alleen waarop zij zich richt.

Dat maakt ADHD minder een kwestie van "niet kunnen concentreren" en meer een vraag van:

Waar krijgt het brein energie van?

Het zenuwstelsel als ontbrekende schakel

Misschien speelt niet alleen het brein een rol.

Ook het zenuwstelsel verdient aandacht.

Steeds meer onderzoek laat zien dat langdurige stress invloed heeft op:

• aandacht
• geheugen
• impulscontrole
• emotieregulatie
• besluitvorming

Een zenuwstelsel dat voortdurend alert staat, gebruikt zijn energie anders dan een zenuwstelsel dat zich veilig voelt.

Dat betekent niet dat ADHD door stress wordt veroorzaakt.

Maar het betekent mogelijk wel dat stress bestaande kenmerken kan versterken.

De polyvagaaltheorie

De polyvagaaltheorie beschrijft hoe ons zenuwstelsel voortdurend beoordeelt of een situatie veilig of onveilig is.

Wanneer veiligheid wordt ervaren, ontstaat ruimte voor:

• leren
• creativiteit
• verbinding
• nieuwsgierigheid

Wanneer onveiligheid wordt ervaren, verschuift de aandacht naar overleven.

Misschien is het daarom interessant om ADHD niet alleen vanuit hersenen te bekijken.

Maar ook vanuit de vraag:

Hoe ervaart dit zenuwstelsel de wereld?

De omgeving doet ertoe

Een vis die niet in een boom kan klimmen is niet defect.

Hij bevindt zich simpelweg in de verkeerde test.

Dat betekent niet dat ADHD niet bestaat.

Maar het betekent mogelijk wel dat de omgeving invloed heeft op hoe sterk ADHD zichtbaar wordt.

Denk aan:

• onderwijs
• werk
• sociale verwachtingen
• prestatiedruk
• voortdurende prikkels

Sommige omgevingen lijken kenmerken van ADHD te versterken.

Andere omgevingen lijken juist ruimte te geven aan talenten.

Neurodiversiteit

Steeds vaker wordt ADHD besproken binnen het concept van neurodiversiteit.

De gedachte hierachter is eenvoudig.

Niet elk brein werkt hetzelfde.

Net zoals niet ieder lichaam hetzelfde is.

Dat betekent niet dat uitdagingen verdwijnen.

Maar het betekent wel dat verschillen niet automatisch defecten zijn.

Sommige verschillen brengen beperkingen met zich mee.

Andere brengen unieke kwaliteiten met zich mee.

Vaak allebei tegelijk.

Een hypothese voor de toekomst

Wat als ADHD zowel een uitdaging als een kracht kan zijn?

Wat als het niet alleen een diagnose is, maar ook een aanwijzing dat mensen op verschillende manieren zijn ontworpen?

En wat als de belangrijkste vraag niet luidt:

Hoe maken we iedereen hetzelfde?

Maar:

Hoe creëren we omstandigheden waarin verschillende mensen kunnen floreren?

Misschien vertelt ADHD ons uiteindelijk niet alleen iets over het brein.

Misschien vertelt het ons ook iets over onderwijs.

Over werk.

Over betekenis.

Over stress.

En over de manier waarop wij onze samenleving hebben ingericht.

Wordt vervolgd...

In het volgende artikel keren we terug naar een grotere vraag:

Biologische Intelligentie: Wat AI waarschijnlijk nooit zal kunnen

Een verkenning van Hara, lichaamsbewustzijn, zelfregulatie, intuïtie en de intelligentie van het levende lichaam.